Veel mensen met diabetes weten wel wat gezond voor ze is. Maar het blijvend veranderen van leefstijl is lastig. Daarom heeft Diabetesvereniging Nederland, met ondersteuning van de Coalitie Leefstijl in de Zorg, Diabetes LeefLabs opgezet. Daar gaan mensen met diabetes type 2 in gesprek met ervaringsdeskundigen en regionale leefstijlpartners over leefstijl. Het doel: ze helpen ontdekken wat voor hen werkt in het dagelijks leven. Na een succesvolle pilot met drie Diabetes LeefLabs is er een blauwdruk ontwikkeld. Een handleiding met bijbehorende toolbox voor het opzetten van LeefLabs, zodat ook andere patiënten- en zorgorganisaties gebruik kunnen maken van het concept. “De LeefLabs laten zien hoe patiëntenorganisaties een actieve rol kunnen spelen in het versterken van leefstijl én het ontlasten van de zorg”, vertelt Ingrid van Doorn, projectleider bij Diabetesvereniging Nederland.
Leefstijlveranderingen zijn een belangrijk onderdeel van de behandeling van veel chronische aandoeningen. Leefstijlverandering vraagt echter om een verandering in gedrag, en dat is een flinke uitdaging. Vaak weten mensen niet goed waar ze moeten beginnen of wat bij ze zou passen. Daarom heeft Diabetesvereniging Nederland, samen met leefstijlapothekers en met ondersteuning van de Coalitie, Diabetes LeefLabs opgezet. Dit zijn laagdrempelige en gratis bijeenkomsten in de buurt voor mensen met diabetes type 2. Bezoekers gaan met ervaringsdeskundigen in gesprek rond verschillende leefstijlpijlers. Ze krijgen direct toepasbare tips en lokale ondersteuningsmogelijkheden mee. “Peersupport zorgt voor (h)erkenning en geeft de bezoeker het gevoel ‘als hij/zij het kan, dan kan ik het misschien ook’. De eerste drie Diabetes LeefLabs waren een groot succes. Omdat leefstijlveranderingen ook van belang zijn voor mensen met andere (chronische) aandoeningen hebben we een blauwdruk ontwikkeld. Daarmee kunnen andere patiënten- en zorgorganisaties ook LeefLabs organiseren voor patiënten en hun naasten”, legt Van Doorn uit.
Hoe werkt het?
De pijlers uit het Leefstijlroer van Vereniging Arts en Leefstijl – voeding, beweging, verbinding, ontspanning, middelen en slaap – staan centraal in de Diabetes LeefLabs, net als de voor diabetes toegevoegde pijler ‘Meten is weten’. Ervaringsdeskundigen zijn een belangrijk onderdeel van de LeefLabs. Dit zijn mensen met diabetes type 2 die zelf stappen hebben gezet in hun leefstijl. Ervaringsdeskundigen delen bij hun ‘marktkraam’ (per leefstijlpijler) hoe zij omgaan met onder meer eten, bewegen, slapen en ontspannen. Ze vertellen eerlijk wat voor hen werkt, maar ook wat lastig is, beantwoorden vragen en denken mee. Daarnaast kunnen bezoekers op het Diabetes LeefLab in gesprek met een leefstijlapotheker, een coach van Diabetesvereniging Nederland en lokale zorgverleners; denk aan een buurtsportcoach, diëtist, welzijnswerker en een praktijkondersteuner. Aan het eind kunnen bezoekers een goodiebag vullen met voor hen passende informatie.
Evaluatie eerste LeefLabs
De eerste Diabetes LeefLabs in februari en maart 2026 leverden mooie diepgaande gesprekken op. De LeefLabs – in Rotterdam, Nijmegen en Hilversum – trokken gemiddeld veertig tot vijftig bezoekers, die vaak langer dan een uur bleven. “De sfeer was open en ontspannen. Veel bezoekers vonden het fijn om anderen te ontmoeten die in een vergelijkbare situatie zitten. Juist die herkenning maakte de bijeenkomsten waardevol. Een mooie bijkomstigheid was dat ook de ervaringsdeskundigen zelf de waarde van lotgenotencontact ontdekten door met elkaar in gesprek te gaan met een kopje koffie voor de start van het LeefLab. Ook zij leren van elkaar”, zegt Van Doorn. De Diabetes LeefLabs kregen van de bezoekers een ruime 8 acht als cijfer.
Ervaring deelnemers
Jenny (bijna 79) bezocht het Diabetes LeefLab in Nijmegen. “Ik heb diabetes sinds 1999 en weet hoe ik ermee om moet gaan. Toch heb ik interessante dingen gehoord. Het is waardevol om te horen hoe anderen met hun ziekte omgaan. Ik denk dat het ook voor patiënten met andere aandoeningen van waarde is om bij een LeefLab kennis op te doen en met lotgenoten in gesprek te gaan. Het is belangrijk om verhalen van anderen te horen, hoe zij het volhouden. Ik ben blij dat ik het LeefLab heb bezocht. Ik heb mooie persoonlijke verhalen gehoord, goede informatie en tips gekregen. Ik heb meerdere familieleden die ook diabetes type 2 hebben, ik zal ze de tips zeker doorgeven. En voor mij heeft het evenement bevestigd dat ik op de goede weg ben, dat geeft me extra motivatie om zo door te gaan.”
Leontine (52) is naar het LeefLab in Rotterdam geweest. Ze werkt in de schuldhulpverlening, maar was vroeger diëtiste in een diabetesteam en is in april 2025 gediagnosticeerd met diabetes type 2. “Ik heb altijd een gezond gewicht gehad en bewoog veel, maar heb toch diabetes type 2 ontwikkeld. Vanuit mijn achtergrond wist ik best veel. Ik wilde graag via aanpassing van mijn leefstijl kijken wat ik zonder medicatie kon bereiken. Dat is gelukt, in een half jaar heb ik mijn HbA1c-waarde van 94 naar 45 gekregen. En nu een jaar na mijn diagnose is dit nog steeds zo. Ik heb mijn eetpatroon aangepast en een sensor aangeschaft om te kunnen zien wat er gebeurt. Zo heb ik mijn lichaam beter leren kennen. Ik eet minder brood, fruit en pasta en ik beweeg nu meteen na het eten. Dat werkt goed voor mij. Ik ben naar het LeefLab gegaan om met gelijkgestemden te sparren en nieuwe ideeën op te doen. Het werkt fijn om te praten met mensen die snappen wat je doormaakt. Het LeefLab is een mooi initiatief met verschillende thema’s zodat iedereen wat kan vinden dat bij zijn eigen situatie en voorkeuren past.”
“We hebben hopelijk kunnen laten zien dat beweging niet per se sporten hoeft te zijn. Je kunt ook andere manieren van bewegen implementeren in je leven” – Ervaringsdeskundige Ed Hagens
Ervaring ervaringsdeskundige en sportconsulent
Stefano (58) was als ervaringsdeskundige bij alle drie de Diabetes LeefLabs aanwezig. “Ik heb mooie, zeer diverse gesprekken gevoerd met bezoekers. Van recent gediagnosticeerde patiënten die op zoek waren naar hoe ze het leven met diabetes moeten aanpakken, tot ervaren patiënten die nieuwe tips zochten. Ik ben zelf vier jaar geleden gediagnosticeerd. In mijn geval heeft onder andere langdurige stress een rol gespeeld, iets waar vaak nog te weinig aandacht voor is. Tegelijkertijd heb ik geleerd dat diabetes nooit één oorzaak heeft, het is een samenspel van factoren. Slaap en rust worden vaak onderschat bij het verbeteren van je gezondheid terwijl juist aar voor veel mensen winst te behalen valt. Diabetes is iets heel persoonlijks, voor iedereen is een andere combinatie van leefstijlpijlers de sleutel tot succes. Vorig jaar heb ik yoga en meditatie ontdekt en dat werkt goed voor mij, mijn suikerspiegel is inmiddels een stuk lager. De LeefLabs zijn precies wat je als patiënt nodig hebt. Tips over leefstijl en sparren met mensen die hetzelfde doormaken is van grote waarde. Het is goed dat mensen beseffen wat je zelf kunt doen én dat het om kleine stapjes gaat en tijd kost. Ik denk dat het ook voor andere leefstijl gerelateerde aandoeningen waardevol is om steun en inzicht te krijgen van mensen die hetzelfde mee hebben gemaakt.”
Ed Hagens, sportconsulent bij SportMEE, was aanwezig bij het LeefLab in Rotterdam. SportMEE is actief in Rotterdam Rijnmond en helpt mensen die willen sporten maar dat niet zo maar kunnen door een (lichte) beperking. “Wij kunnen altijd wel iets vinden wat bij jou past. We hebben sinds een aantal jaar ook diabetesgroepen. Toen we over de Diabetes LeefLabs hoorden waren we gelijk enthousiast. We hebben ter plekke sportadviezen gegeven en van andere patiënten gegevens genoteerd die we gaan helpen. De bijeenkomst leverde mooie gesprekken op, bijvoorbeeld succesverhalen van hoe sporten het leven van patiënten heeft veranderd. Daarnaast hebben we hopelijk kunnen laten zien dat beweging niet per se sporten hoeft te zijn. Je kunt ook andere manieren van bewegen implementeren in je leven. Bijvoorbeeld meer op de fiets doen, vaker de trap nemen of wat verder wandelen met je hond. Ook die beweging telt en heeft een positieve impact op je gezondheid. Het was mooi om te zien hoe geïnteresseerd mensen waren in het thema sport en bewegen en hoe makkelijk de gesprekken van de bezoekers onderling en met ons tot stand kwamen.”
Blauwdruk
De naar aanleiding van de pilot ontwikkelde blauwdruk kan patiënten- en zorgorganisaties helpen zelf een LeefLab te organiseren op een manier die past bij de eigen organisatie en achterban. De blauwdruk bestaat uit een handleiding hoe een LeefLab te organiseren en een toolbox met diverse voorbeelddocumenten zoals planningen, werkwijzen en mediakits.
Iets voor jou?
Ben of heb je een patiënt die baat zou hebben bij het bezoeken van een Diabetes LeefLab? Houd dan de agenda van Diabetesvereniging Nederland in de gaten voor nieuwe data en locaties. Wil je als patiëntenorganisatie zelf aan de slag met een LeefLab? Bekijk de blauwdruk en/of neem contact op met Ingrid van Doorn via i.van.doorn@dvn.nl.
