Ondersteuning bij structurele leefstijlverandering vraagt om samenwerking tussen de zorg en het sociaal domein. Maar hoe organiseer je dat in de praktijk? Zogenaamde leefstijlversterkers in de regio kunnen hierin volgens team Praktijkimplementatie en Kwaliteit (team PIEK) van de Coalitie Leefstijl in de Zorg een belangrijke rol spelen. Hier vertellen Eva Smit (regisseur Team PIEK) en Michel Dijkman (als strategisch adviseur in zorginnovatie en digitale transformatie betrokken bij team PIEK) hoe deze ‘leefstijlversterkers in de regio’ kunnen helpen bij visievorming en het vormgeven van samenwerkingen op het gebied van leefstijl in de regio.
Noodzaak domeinoverstijgend samenwerken
De noodzaak om leefstijl te integreren in de zorg wordt inmiddels breed erkend. De uitvoering in de praktijk blijkt echter weerbarstig. Domeinoverstijgende samenwerking is noodzakelijk om leefstijl structureel in te bedden. “De sleutel tot duurzame leefstijlbevordering ligt in het opbouwen van een (preventie)infrastructuur gericht op het voorkomen van ziekten en bevorderen van gezondheid. Dit vraagt om samenwerking tussen zorg, welzijn, gemeenten en maatschappelijke organisaties. Want gezondheid wordt niet alleen beïnvloed vanuit de spreek- of behandelkamer, maar vooral door de omgeving waarin mensen leven. Om gezondheidsuitdagingen aan te pakken, is samenwerking over de grenzen van verschillende domeinen heen noodzakelijk”, legt Eva Smit uit.
Domeinoverstijgend samenwerking op het gebied van leefstijl kan oplossingen bieden die verder gaan dan symptoombestrijding. Een gezondere leefstijl helpt chronische ziekten te voorkomen, behandelingen beter aan te laten slaan en/of ziekte zelfs om te keren. Dit betekent niet alleen een betere kwaliteit van leven voor mensen, maar ook minder druk op de zorg.
Het gebeurt in de regio
“Als team PIEK zijn we veel met diverse koepelorganisaties zorgaanbieders en zorgverleners bezig geweest om te kijken waar ze staan op het gebied van leefstijl. Daarnaast hebben we met implementatievouchers partijen een zetje gegeven om aan de slag te gaan met het inzetten van leefstijl in de praktijk. En we delen de kennis die we op hebben gedaan door middel van handreikingen, zoals de handreiking ‘Domeinoverstijgend samenwerken’. Deze handreiking geeft een stevige basis, maar het helpt in de vertaalslag naar de praktijk als er sprake is van een regionale aanpak, betrokken bestuurders en lef om te doen wat nodig is. Zo is het idee ontstaan om te inventariseren of en in hoeverre leefstijl in de regioplannen beschreven staat. We merken dat leefstijl in veel regio’s wel aandacht krijgt, maar er nog niet direct de samenhang met de zorg wordt gezocht. Dat zien we ook terug in de coachingsvragen die we hebben gekregen. Gelukkig gebeurt er al veel in de regio. Door ondersteuning te bieden aan de regio denken we in te kunnen spelen op het gebied dat tussen het brede van de koepels en het specifieke van de vouchers inzit”, aldus Smit.
In de regio ondersteuning bieden
“Met onze kennis en opgedane inzichten kunnen we helpen bij visievorming en het vormgeven van samenwerkingen op het gebied van leefstijl in de regio. We hebben een aantal regio’s benaderd en gevraagd of er behoefte is aan dit soort ondersteuning. Een aantal regio’s reageerden positief en spelen erop in met concrete vragen waarmee we ze kunnen helpen. Denk aan bijvoorbeeld ondersteuningsbehoeften zoals hulp bij het opzet van een samenwerkingsnetwerk, hoe ze patiënten kunnen betrekken of ondersteuning voor specifieke groepen kunnen vormgeven”, vertelt Michel Dijkman.
“We hebben bij een aantal regio’s presentaties gegeven over wat we als leefstijlversterkers in de regio kunnen bieden. Zo hebben we de in de tweede helft van 2025 Brabant en Noord-Holland Noord bezocht en hebben we een workshop gegeven in Zeeland. Op dit moment helpen we Zuid Holland Zuid nog met het inventariseren van de meerwaarde voor een leernetwerk. Er worden dus al mooie stappen gezet”, vult Smit aan.
Sleutelrol in verbinden zorg en sociaal domein
“We zien dat veel regio’s vooral vanuit het sociale domein met leefstijl bezig zijn, en nog niet altijd vanuit de zorg. Dit onderstreept het belang van domeinoverstijgend werken en onze handreiking. Wij willen ondersteunen met het bieden van kennis en tools en door op te trekken met een aantal sleutelfiguren per regio zodat zij vervolgens als leefstijlversterker een belangrijke rol gaan spelen in het verbinden van de zorg en het sociale domein. Deze leefstijlversterkers geven we handvatten op het gebied van het vormen van samenwerkingen, patiëntparticipatie en leefstijltools en -interventies. Zodat hun kracht komt te liggen in het zichtbaar maken van kansen, het wegnemen van belemmeringen en het zorgen dat de landelijke ambitie ook daadwerkelijk landt in de regio. Wellicht kan dit nog meer aangejaagd worden door leefstijlversterkers van verschillende regio’s met elkaar in contact te brengen zodat zij ook van elkaar kunnen leren”, licht Smit toe.
In het vervolg van de Coalitie Leefstijl in de Zorg staat implementatie van alle resultaten, producten en kennis centraal die in het huidige programma zijn ontwikkeld. Implementatie binnen de regio’s krijgt hierbij veel aandacht, in aansluiting op het AZWA.
Aansluiten op GALA
“We willen aansluiten bij partijen die het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) hebben ondertekend. Als we samenwerken en bruggen bouwen kunnen we zorgen dat de implementatie van leefstijl sluitend wordt. Door het ondersteunen van en kennis over domeinoverstijgend samenwerken met betrekking tot leefstijl naar de regio’s te brengen hopen we IZA (Integraal Zorgakkoord) en GALA (Gezond en Actief Leven Akkoord) dichterbij elkaar te brengen”, besluit Smit.
Over de handreiking Domeinoverstijgend samenwerken
De handreiking Domeinoverstijgende samenwerking is ontwikkeld voor iedereen in de zorg die een rol speelt of wil spelen in het bevorderen van een gezonde leefstijl. Het biedt praktische handvatten voor:
- Zorg- en leefstijlprofessionals, zoals artsen, verpleegkundigen, fysiotherapeuten, diëtisten, praktijkondersteuners en leefstijlcoaches. Werk je al aan een gezonde leefstijl? Dan helpt deze handreiking je structureel samen te werken met andere domeinen, zoals het sociale of publieke domein’
- Bruggenbouwers, die samenwerkingen opzetten en begeleiden. De handreiking ondersteunt bij het verbinden van partijen, stimuleren van activiteiten en bepalen van een gezamenlijke koers;
- Beleidsmakers, zoals zorgverzekeraars, zorgkantoren en organisaties, die samenwerking willen faciliteren. Ontdek hoe je voorwaarden creëert voor succesvolle samenwerking.
