Om de zorg toegankelijk, kwalitatief goed en betaalbaar te houden, is een verschuiving nodig van ziekte en zorg naar gezondheid en gedrag. Leefstijlinterventies spelen daarin een belangrijke rol. Maar welke maten hanteer je om te meten of zo’n interventie daadwerkelijk effect heeft? En hoe maak je die effecten zichtbaar in de volle breedte van gezondheid?
Met de nieuwe handreiking Leefstijlonderzoek in de praktijk: een handreiking voor de selectie van uitkomstmaten in effectiviteitsstudies biedt de Coalitie Leefstijl in de Zorg onderzoekers en zorgprofessionals een praktisch stappenplan voor het onderbouwd selecteren van geschikte uitkomstmaten.
Gezondheid in de volle breedte evalueren
Bij de implementatie van leefstijl in de zorg staat een brede benadering van gezondheid centraal: niet alleen de afwezigheid van ziekte, maar ook het vermogen van mensen om zich aan te passen en te floreren binnen hun fysieke, mentale, sociale en contextuele mogelijkheden.
Aanpassingen in leefgewoonten – zoals voeding, beweging, slaap en stressregulatie – kunnen gezondheid verbeteren, herstel bevorderen en ziekteprogressie afremmen. Om de effectiviteit van zulke interventies goed te beoordelen, is het van belang om gezondheid in de volle breedte te evalueren.
Deze handreiking is opgesteld om onderzoekers en zorgprofessionals te helpen bij het kiezen van geschikte uitkomstmaten die de brede impact en effectiviteit van leefstijlinterventies kunnen laten zien. Daarbij benadrukt de handreiking het belang van aansluiting bij bestaande richtlijnen en afgesproken uitkomstmaten in de zorg. Dat vergroot namelijk de vergelijkbaarheid en uitwisselbaarheid van resultaten.
Een gestructureerde aanpak in vier stappen
De handreiking biedt een gestructureerde aanpak in vier stappen:
- Bepaal de onderzoeksvraag op basis van het perspectief (gezondheid en/of ziekte), het doel van de interventie en de doelgroep.
- Selecteer uitkomstmaten, van patiëntgerapporteerde uitkomsten (PROMs) en klinische maten tot leefstijlgerelateerde uitkomstmaten.
- Motiveer en prioriteer de gekozen uitkomstmaten tot een kernset die past bij het onderzoek en de doelgroep.
- Selecteer erkende meetinstrumenten die gestandaardiseerd en gevalideerd zijn en passen bij de doelgroep en interventie.
Naast het stappenplan bevat de handreiking uitgebreide bijlagen met overzichten van uitkomstmaten en meetinstrumenten voor specifieke doelgroepen, waaronder mensen met obesitas, diabetes, kwetsbare ouderen en mensen met dementie. Ook worden uitkomstmaten beschreven die zijn gebruikt in erkende gecombineerde leefstijlinterventies (GLI’s). Deze overzichten dienen ter inspiratie bij het opzetten van studies naar de effectiviteit van leefstijlinterventies.
