In veel regio’s neemt de druk op zorg, wonen en de fysieke leefomgeving toe. Gemeenten, zorgorganisaties, zorgverzekeraars en maatschappelijke partners zoeken naar nieuwe manieren om inwoners langer gezond, veilig en in verbinding te laten leven. Vanwege deze gedeelde urgentie besloten zorgverzekeraar De Friesland en Zilveren Kruis Zorgkantoor en lokale ouderenzorgorganisaties in de regio Friesland tot samenwerking, in de beweging ‘Van Zorg naar Gewoon Leven’. Uiteindelijk leidt de samenwerking tot een gezamenlijke aanpak die Zorgzame Gemeenschappen gaan versterken.
Samen bouwen aan duurzame samenwerking
Deze samenwerking ontstond niet van de ene op de andere dag, vertelt Bert Bokma, inkoper Wlz Verpleeghuiszorg. “We zagen het vraagstuk aankomen. Onvoldoende woningen, een zorgsysteem dat onder druk stond, en de noodzaak om veel meer te gaan doen met preventie.” Om te komen tot een gedeeld verhaal stelden de belangrijkste samenwerkingspartners, ouderenzorgorganisaties, al in 2019 een gezamenlijke regiovisie Ouderenzorg op. Deze regiovisie liet zien wie de inwoners zijn die in de regio Friesland wonen en wat de grootste woon- en zorgopgaven zijn. Daarmee werd de gedeelde urgentie voor de betrokken partijen, zorgaanbieders, woningbouwcoöperaties, gemeenten, welzijnsorganisaties en zorgkantoor stevig neergezet. De samenwerking werd versterkt door de landelijke akkoorden zoals het IZA en het WOZO.
Toch was het niet altijd vanzelfsprekend dat de betrokken partijen zich herkenden in elkaars perspectief. Bij samenwerking denken sommigen al snel aan structureel overleg of gezamenlijke projecten, aldus Bokma, maar in de praktijk bleek dat ‘samenwerken’ veel kleiner is. “Het gaat uiteindelijk minder om formele overlegstructuren en meer om gedeelde waarden, het vermogen om belangen op tafel te leggen en investeren in elkaar”. Door tijd te nemen, je in elkaar te verdiepen en elkaar in gedeelde belangen te ondersteunen, ontstaat langzaam het vertrouwen wat nodig is voor een duurzame samenwerking.
Samen investeren, samen leren
Een van de pijlers binnen de regiovisie Ouderenzorg in Friesland was het versterken en bestendigen van ‘zorgzame gemeenschappen’, waarin inwoners meer voor elkaar gaan zorgen en ook meer sociale activiteiten gaan organiseren. Ook zorgverzekeraar De Friesland investeert mee. Uiteindelijk schreven de ouderenorganisaties, op verzoek van het Zorgkantoor een gezamenlijke aanpak voor alle gemeenten in Friesland. Een programma met potentie, volgens waarin de formele zorg zich meer verbindt met de gemeenschap door de inzet van dorpsondersteuners, dorpsregisseurs maar ook het gebruik van Welzijn op Recept mogelijk wordt gemaakt.
Af en toe knelt die manier van denken wel met de huidige manier van denken in de zorg. Een van de uitdagingen binnen Zorgzame Gemeenschappen blijkt het organiseren van structurele ondersteuning. Vrijwilligers zetten zich met volle overtuiging in, maar dit kent ook grenzen, vertelt Bokma “Vrijwilligers zeggen: ‘het begint te vechten met mijn werkzame leven’. Die mensen moeten we mogelijk (gedeeltelijk) gaan financieren, maar dan moet je daar ook wel de goede kaders voor ontwikkelen.” Ze lopen daarbij aan tegen tijdelijke en verschillende vormen van financiering via donaties of gemeentesubsidies. Ons financieringsstelsel is hier momenteel niet op ingericht, volgens Bokma.
“Je moet kijken waar je belangen als organisaties overlappen en elkaar vanuit een gezamenlijk belang helpen. Je moet durven investeren in elkaar.”
Vanuit zijn rol als inkoper zoekt Bokma daarom met zorgorganisaties, gemeenten, welzijnspartijen, de zorgverzekeraar, inwoners en wooncorporaties naar nieuwe vormen van gezamenlijke financiering. Hij ziet dat denken in gezamenlijke belangen draagvlak kan creëren om hier ook gezamenlijk in te investeren. Bokma ziet dat die investering zich uitbetaalt: “We hebben voorbeelden gezien waarin de vrijwilligers samen met de gemeente indicatie-loze dagbesteding organiseren. Dat biedt de gemeente weer financiële ruimte om opnieuw in de gemeenschap te investeren.”
Investeren is samen waarde creëren
Investeren betekent volgens Bokma, meer dan alleen investeren van geld. “Zorgaanbieders kunnen veel meer betekenen voor de gemeenschap dan ze nu doen. Door kennis over te dragen over hoe je als oudere langer vitaal kunt blijven of door hun voorzieningen beschikbaar te stellen bijvoorbeeld. Tegelijkertijd kunnen instellingen de gemeenschap ook meer naar binnenhalen om de dienstverlening in de huizen te ondersteunen. Als ik het heb over financiering van die gemeenschappen, kan het heel goed zijn dat een kleinere zorgaanbieder zegt: ‘Ik kan geen geld investeren, maar ik kan wel mijn cliënten naar jullie dagbesteding sturen’ Andersom kun je een lege ruimte van een zorgaanbieder misschien wel gebruiken als ontmoetingspunt voor de buurt. Je moet kijken waar je belangen als organisaties overlappen en elkaar vanuit een gezamenlijk belang helpen, zegt hij. “Je moet durven investeren in elkaar.”
Daarbij zijn lokale ontwikkelingen volgens hem de motor voor bredere verandering. “Als je in staat bent om lokaal te ontwikkelen, en aan te tonen dat het werkt, ontstaat er druk naar boven”, zegt hij. “Ik stel aan de partners in mijn netwerk de vraag: ‘Maak eens duidelijk vanuit jullie perspectief wat voor belang jullie hebben om te investeren in deze gemeenschap. En wat zou je dan willen bereiken binnen nu en 3 jaar?’ Door die successen in de gemeenschap zichtbaar te maken, ontstaan nieuwe landelijke inzichten, financieringsmogelijkheden en beleidsruimte”. “We zullen toch toe moeten naar andere financiering, niet individueel maar collectief. Zo kunnen we die zorgzame gemeenschap overeind houden”, aldus Bokma. Niet door te wachten op blauwdrukken, maar door met elkaar te experimenteren, elkaar wat te gunnen, te leren en te laten zien wat werkt.
Benieuwd hoe je als samenwerkingsverband de meerwaarde van de samenwerking zichtbaar kunt maken? Binnenkort publiceren we een nieuwe, praktische werkvorm waarmee jullie in één bijeenkomst toewerken naar een gezamenlijk monitoringsplan. Houd onze kanalen in de gaten.
